Een groep horecaondernemers viel tijdens de coronacrisis buiten de steunregelingen. Volgens Koninklijke Horeca Nederland (KHN) moet daar alsnog aandacht voor komen. De brancheorganisatie pleit bovendien voor een andere aanpak bij een volgende crisis.
De coronacrisis heeft voor veel horecaondernemers niet alleen geleid tot omzetverlies, maar ook tot langdurige financiële gevolgen. Een deel van de ondernemers kreeg tijdens de crisis bovendien nauwelijks of helemaal geen steun, omdat hun situatie niet binnen de systematiek van de steunregelingen paste.
Dat stelt Koninklijke Horeca Nederland in een document dat de brancheorganisatie heeft aangeboden aan de Parlementaire Enquêtecommissie Corona. KHN noemt deze ondernemers de groep die tijdens de coronacrisis 'buiten de boot' viel.
Het ging onder meer om ondernemers die vlak voor de crisis waren gestart, een bedrijf hadden overgenomen of verbouwd, of in de vastgestelde referentieperiode nog geen representatieve omzet draaiden. Zij hadden wel personeel, huur en andere vaste lasten, maar kwamen door de gekozen referentieperiodes niet of nauwelijks voor steun in aanmerking.
Restaurant Narline: bijna 800.000 euro privévermogen ingezet
Een van de voorbeelden die KHN naar voren brengt, is Restaurant Narline in Zuidwolde. Henriëtte Waaijenberg en Hendrik-Jan Lip kochten in 2019 een rijksmonumentaal pand en investeerden samen met de aankoop bijna 3 miljoen euro in het complex. Restaurant Narline opende op 10 december 2019.
Ruim drie maanden later, op 15 maart 2020, moest het restaurant vanwege corona sluiten.
Tijdens de eerste lockdown ontving Narline wel steun, maar volgens KHN bleef die met 58 procent aanzienlijk achter bij de aanvankelijk beloofde 90 procent. Toen het restaurant in juni weer open mocht, trok het concept snel aan. Eind september 2020 werkten er veertig medewerkers en drie stagiaires.
De tweede lockdown had daardoor grote gevolgen. In oktober 2020 moest Narline opnieuw sluiten. Door de toenmalige regels kwam het bedrijf aanvankelijk niet voor steun in aanmerking. De maandelijkse personeelskosten bedroegen ongeveer 35.000 euro.
Ook bij de TVL ontstond een probleem. Voor verschillende steunperiodes werd gekeken naar omzet in periodes waarin Narline nog niet of nauwelijks geopend was. Daardoor kreeg het bedrijf bijvoorbeeld voor het vierde kwartaal van 2020 aanvankelijk slechts 4.508 euro steun. Volgens een eigen berekening van de ondernemers zou een representatievere referentieperiode hebben geleid tot ruim 58.000 euro.
Voor het eerste kwartaal van 2021 kwam de berekening uit op nul euro, omdat werd gekeken naar omzet uit een periode waarin het restaurant nog niet geopend was.
Om het bedrijf overeind te houden, gebruikten Waaijenberg en Lip uiteindelijk ongeveer 800.000 euro uit hun eigen vermogen. Dat geld was bedoeld als pensioen. In 2019, 2020 en 2021 ontvingen zij zelf geen inkomen.
De coronaschulden zijn inmiddels afgelost, maar de financiële gevolgen zijn volgens KHN nog steeds voelbaar.
Restaurant áMOI: drie dagen open
Een vergelijkbaar verhaal komt uit Gieterveen. Nadia en Joran Haandrikman namen in september 2019 een oud dorpscafé over met het plan daar Restaurant áMOI van te maken. Na een ingrijpende verbouwing ging het restaurant in maart 2020 open.
Drie dagen later moest het alweer sluiten. De ondernemers hadden op dat moment al ruim 260.000 euro geïnvesteerd in de verbouwing en inrichting. De vaste bedrijfskosten bedroegen volgens hun eigen reconstructie ongeveer 10.000 euro per maand.
Ook hier ontstond een probleem met de referentieperiodes. In de eerdere periode waren Nadia en Joran nog aan het verbouwen en draaide het restaurant nog geen normale omzet. Tegelijkertijd waren zij door hun inschrijving bij de Kamer van Koophandel alweer te lang actief om voor bepaalde startersregelingen in aanmerking te komen. Het restaurant viel daarmee volgens KHN precies tussen twee systemen in.
Tijdens de crisis ontvingen de ondernemers voorschotten uit onder meer de NOW en TVL. Bij de definitieve vaststelling bleek echter dat zij door de gekozen referentieperiodes geen recht hadden op die steun. De voorschotten moesten worden terugbetaald. Daar zijn zij in 2026 nog steeds mee bezig.
Om áMOI overeind te houden, brachten Nadia en Joran onder meer privégeld in en sloten zij verschillende leningen af. Inmiddels draait het restaurant volgens de ondernemers ongeveer 500.000 euro omzet per jaar. Toch werkt de financiële achterstand uit de coronaperiode nog altijd door.
Generieke regelingen zijn niet altijd voldoende
Volgens KHN laten de voorbeelden zien dat generieke steunregelingen in een acute crisis begrijpelijk kunnen zijn, maar dat de overheid gedurende een langdurige crisis moet blijven kijken naar de gevolgen van die regelingen.
De brancheorganisatie vindt dat na de acute fase van de coronacrisis een omslag had moeten worden gemaakt van crisisbestrijding naar crisisbeheersing. Daarbij zouden niet alleen snelheid en uitvoerbaarheid, maar ook proportionaliteit, economische gevolgen en de praktijk van ondernemers moeten worden meegewogen.
Ook vindt KHN dat brancheorganisaties structureler bij het beleid moeten worden betrokken. Zij kunnen volgens de brancheorganisatie vroegtijdig signaleren wanneer maatregelen in de praktijk anders uitpakken dan bedoeld.
Waar was de menselijke maat?
Voor ondernemers als Henriëtte Waaijenberg en Hendrik-Jan Lip gaat het niet alleen om geld. Waaijenberg beschrijft de voortdurende teleurstelling wanneer iedere nieuwe steunregeling opnieuw geen oplossing bood voor hun situatie.
Volgens haar had de overheid na de eerste acute fase beter moeten luisteren naar ondernemers en maatwerk mogelijk moeten maken. Niet de datum van inschrijving bij de Kamer van Koophandel zou volgens haar leidend moeten zijn, maar het moment waarop een onderneming daadwerkelijk operationeel was.
Ook Nadia en Joran Haandrikman benadrukken dat de gevolgen verder gaan dan financiële schade. De financiële problemen dwongen hen jarenlang om veel meer uren in hun restaurant te werken dan gepland, terwijl hun gezin in dezelfde periode zwaar werd belast.
Vier lessen voor een volgende crisis
KHN doet in het document vier belangrijke aanbevelingen:
1. Maak na de acute crisisfase de omslag naar crisisbeheersing.
Maatregelen moeten periodiek opnieuw worden beoordeeld. Wat in de eerste weken noodzakelijk is, hoeft dat enkele maanden later niet meer te zijn.
2. Herijk ook financiële steunmaatregelen.
Generieke regelingen moeten na de acute fase worden getoetst aan de praktijk. Daarbij moet worden gekeken welke groepen buiten de regeling vallen en waar onbedoelde effecten ontstaan.
3. Betrek brancheorganisaties structureel bij beleid en uitvoering.
Volgens KHN moeten brancheorganisaties niet alleen worden betrokken bij communicatie, maar ook bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van maatregelen.
4. Zorg voor herstel voor ondernemers die aantoonbaar tussen wal en schip zijn geraakt.
KHN wil dat wordt erkend dat een beperkte groep ondernemers door het systeem en de uitvoering van de regelingen buiten de coronasteun is gevallen. Voor ondernemers die aantoonbaar schade hebben geleden maar geen rechtvaardige compensatie ontvingen, moet volgens de brancheorganisatie passend herstel komen.
Kijk niet alleen naar wat is uitgekeerd
De kern van de boodschap van KHN aan de Parlementaire Enquêtecommissie is dat bij de evaluatie van de coronacrisis niet alleen moet worden gekeken naar hoeveel steun er is uitgekeerd.
Ook de ondernemers die door de systematiek buiten de boot vielen en daar jaren later nog steeds de gevolgen van ondervinden, moeten volgens de brancheorganisatie onderdeel zijn van de evaluatie.
De ervaringen van Restaurant Narline en Restaurant áMOI zijn volgens KHN daarmee meer dan individuele verhalen. Ze laten zien hoe generieke regelgeving in een uitzonderlijke situatie kan uitpakken voor ondernemers die op papier niet aan de voorwaarden voldoen, maar in de praktijk wel degelijk zwaar door de crisis zijn getroffen.
